Akwẽ kmã krsisimnõze - O Dasipê e o Ritual de nominação Akwẽ-Xerente

Abstract

This dissertation presents a study on male and female naming practices. It gives continuity to major research previously carried out by non-indigenous and indigenous scholars, aiming to seek new perspectives. Thus, it seeks to contribute to and strengthen the cultural identity of the Akwẽ people, alongside the elders.

Wawẽ nõrĩ kãtô dakmãdkâwa za simã tsikburõ, Warã wa za simã tsikburõikw dasĩpê tê krkmãsbirãi pibumã. Ahâmre tô ptâ kahâsnã zatô tsĩpês tanẽkõwa ponkwanẽ kãtô mrẽpranẽ wai nã za tsĩpês dasĩpê ahâmre Akwẽ nõrĩ tmã wẽ zawredi. Tazi za kbure romkmãdâ simã kba waskukw, nha bdâ za aimõ sĩpsê kba pibumã kãtô dure tê kmã krãinĩstu psê kba mnõ pibumã. Mãrĩ za tahã dasĩpsê wa krãiwatbro pibumã. Dawanãsnã tô Pikõi nĩsĩsep nã za kmã pês, wawẽ nõrĩ tô psêsnã za romkmãdâ dasĩpê w aro tê wasku waptem nõimã twa tanẽsnã wat kakuĩkrerê. Kãhã hâisuka ĩkrẽkrtarê tô Pikõi nĩsizep nãhã kãtô Ambâ nĩsizep nãhã Akwẽ nĩsisizep nã hã romkmãdâ krĩssrowaptâ mnõ sanãmr kwapimã wanĩsisizem nã hã romkmãdâ tetô aimõ krsrowaptkâ pês. Têtô ponkwanẽ romkmãdâ krhêmba, Doi kãtô Ĩsake, tâkã krwasiwawi mnõze tô wanĩm romkmãdâ tkrê prê mnõ pibumã, krdassanãmr mnõze, danĩsize, wanõkrêze, wasisnã krwamrõ mnõze kãtô kbure krĩhêmba mnõ wanĩm romkmãdkâ wa. kãhã ĩt kakuĩkrerê tô wanĩsizem nã hã romkmãdâ wat kakuĩkrerê, tô sbirãirê nã re wat aimõ ĩt pkorê wanĩsizem mnõ dasĩpkozem dasiwawizem nã kãtô wasiwawize tô 6 nã ĩhêmba mnõ nã, kãnẽ snã: Ĩsapto tdêkwai nõrĩ Kuzâ tdêkwa, Kbazi tdêkwa, Krito tdêkwa Ĩsake tdêkwai nõrĩ Wahirê tdêkwa, Krozake tdêkwa, Kraiprehi tdêkwa nõrĩ. Ambâ nĩsisize tô skudabâ krhêmba, ĩsapto tdêkwai kra kmẽ mrõ wa tô ĩsake tdêkwai nõrĩ za kmã kuiwa, twa pikõi nĩsize tô skudabâ aimõ krhêmba, are tô skudabâ krhêmba mnõ nãre tô dasittê mnõ bâ danĩsize krkmã danõpre tô waihku snã.

Ambâ nĩsize tô smĩsi romkmãdkâ wat aimõ krhêmba, tô nõkwai mã dat sõmr wamsi za kra kmã sisi, tanẽ kõwa tô kmã siwar wamsi danĩsizem nã. Twa ambâ nĩsizem nã hã romkmãdâ tô kãnẽ. Ambâ dure sisi pibumã tô siwaprosi za nĩsi, tô sikuiwa knã za kmã psên, tanẽ kõwa kmãhrân. Akwẽ nĩsizem nã hã romkmãdâ adu Akwẽ waĩba mba prêdi tô, ambâ kãtô pikõi nĩsize. Ambâ kãtô pikõi nĩsize krsikmã krãinĩstu mnõze tô dasĩpsê mbat aimõ krsikmã krãinĩsut. Danĩsizem nã romkmãdâ tô ahâmã hawit aimõ krhêmba, are ahâmre hã romkmãdâ tô psê snãt aire aimõ krsmĩkwar, tanẽ kõd tâkãinnĩ hã.